म. गांधींच्या अहिंसेच्या देशात शांततेत मोर्चा… अन् विद्यार्थ्यांवर लाठीचार्ज?

शांततेत मोर्चा काढणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर लाठीचार्ज? सोनम वांगचुक आंदोलनाने पुन्हा जागवली गांधींच्या अहिंसेची आठवण

नवी दिल्ली 

सामाजिक कार्यकर्ते आणि शिक्षणतज्ज्ञ सोनम वांगचुक यांच्या आंदोलनाच्या समर्थनार्थ शांततेत मोर्चा काढणाऱ्या विद्यार्थ्यांवर पोलिसांकडून लाठीचार्ज झाल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. या घटनेनंतर देशभरात विद्यार्थी आंदोलन, लोकशाहीतील शांततामय निषेध आणि प्रशासनाच्या भूमिकेबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.

सोनम वांगचुक यांच्या आंदोलनाला पाठिंबा देण्यासाठी मोठ्या संख्येने विद्यार्थी आणि नागरिक रस्त्यावर उतरले. आंदोलनकर्त्यांकडून शांततामय मार्गाने आपला निषेध नोंदवला जात असल्याचा दावा करण्यात आला. मात्र, परिस्थिती हाताळताना पोलिसांकडून बळाचा वापर झाल्याचे आंदोलनकर्त्यांचे म्हणणे आहे. या कारवाईत काही विद्यार्थी जखमी झाल्याचेही आरोप करण्यात आले आहेत. दुसरीकडे, कायदा-सुव्यवस्था आणि परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी आवश्यक ती कारवाई करण्यात आल्याचे पोलिसांकडून सांगण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

गांधीजींच्या सत्याग्रहाची आठवण

भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात महात्मा गांधी यांनी सत्य, अहिंसा आणि शांततामय आंदोलनाच्या मार्गाने ब्रिटिश सत्तेला आव्हान दिले. दांडी मार्च, असहकार आंदोलन आणि भारत छोडो आंदोलन यांसारख्या आंदोलनांमध्ये लाखो भारतीयांनी मोठ्या त्यागाला सामोरे जात अहिंसेचा मार्ग स्वीकारला.

त्या काळात आंदोलकांना अटक, लाठीमार, तुरुंगवास आणि अनेक प्रकारच्या दडपशाहीला सामोरे जावे लागले. तरीही गांधीजींच्या नेतृत्वाखालील आंदोलनांनी हिंसेऐवजी सत्याग्रह आणि अहिंसेचा मार्ग सोडला नाही.

आजच्या काळातही विद्यार्थी आणि नागरिक शांततेच्या मार्गाने आपल्या मागण्या मांडत असतील, तर त्यांच्या आवाजाला ऐकून घेणे आणि संवाद साधणे हा लोकशाहीचा मूलभूत मार्ग असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.

‘शांततामय आंदोलनाला उत्तर लाठीचार्जने का?’

या घटनेनंतर नागरिक आणि विद्यार्थी संघटनांकडून प्रश्न उपस्थित केला जात आहे की, शांततेत आंदोलन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांशी प्रशासनाने संवाद साधण्याऐवजी बळाचा वापर का केला? मात्र, आंदोलनादरम्यान कायदा-सुव्यवस्था बिघडली असल्यास परिस्थिती नियंत्रणात आणण्याची जबाबदारी प्रशासनाची असते, असेही प्रशासनाच्या बाजूने सांगितले जात आहे.

त्यामुळे या संपूर्ण प्रकरणाची निष्पक्ष चौकशी होऊन नेमकी परिस्थिती काय होती, आंदोलनकर्त्यांकडून कोणतेही नियमभंग झाले होते का आणि पोलिसांनी वापरलेले बळ कायदेशीर व आवश्यक होते का, याची स्पष्टता होणे गरजेचे आहे.

लोकशाहीत सरकारवर प्रश्न विचारणे हा नागरिकांचा अधिकार आहे; तर कायदा-सुव्यवस्था राखणे ही प्रशासनाची जबाबदारी आहे. या दोन्हींचा समतोल राखत संवादातून प्रश्न सोडवणे हीच खरी लोकशाहीची कसोटी असल्याचे या घटनेने पुन्हा अधोरेखित केले आहे.

महात्मा गांधींनी सांगितलेला अहिंसेचा मार्ग आजही भारताच्या लोकशाहीची ताकद आहे. प्रश्न एवढाच—शांततेत आवाज उठवणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा आवाज ऐकला जाणार की तो लाठीचार्जच्या आवाजात दडपला जाणार?