ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांच्या हजेरीवर शासनाचा मोठा निर्णय; GPS आणि बायोमेट्रिक प्रणालीद्वारे उपस्थिती घेण्याच्या पुन्हा सूचना

मुंबई | १८ ऑगस्ट २०२६

ग्रामपंचायत स्तरावर कार्यरत असलेल्या ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांच्या हजेरीबाबत महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामविकास विभागाने महत्त्वाच्या सूचना जारी केल्या आहेत. ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांची हजेरी GPS आणि बायोमेट्रिक प्रणालीच्या माध्यमातून घेण्याची कार्यवाही तातडीने करण्याचे निर्देश राज्यातील सर्व जिल्हा परिषदांच्या मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्यांना देण्यात आले आहेत.

ग्रामपंचायत अधिकारी म्हणजेच पूर्वीचे ग्रामसेवक/ग्रामविकास अधिकारी यांच्या उपस्थितीची नोंद अधिक पारदर्शक आणि तंत्रज्ञानाधारित पद्धतीने करण्यासाठी शासनाने यापूर्वीच GPS आणि बायोमेट्रिक हजेरी प्रणाली लागू करण्याच्या सूचना दिल्या होत्या. मात्र, या सूचनांवर अपेक्षित कार्यवाही होत नसल्याच्या तक्रारी शासनाकडे प्राप्त झाल्या आहेत.

या तक्रारींची दखल घेत ग्रामविकास विभागाने पुन्हा एकदा सर्व जिल्हा परिषदांना स्पष्ट सूचना दिल्या आहेत. त्यामुळे आता जिल्हा परिषद स्तरावर ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांची GPS व बायोमेट्रिक हजेरी प्रणाली प्रभावीपणे राबविण्याची जबाबदारी संबंधित प्रशासनावर राहणार आहे.

२०२४ मध्येच देण्यात आले होते निर्देश

ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांची बायोमेट्रिक आणि GPS हजेरी प्रणाली राबविण्यासाठी आवश्यक कार्यवाही करण्याबाबत ग्रामविकास विभागाने १० डिसेंबर २०२४ रोजी पत्र काढले होते. या पत्राच्या अनुषंगाने संबंधित स्तरावर कार्यवाही करण्याचे निर्देश देण्यात आले होते.

मात्र, प्रत्यक्षात काही ठिकाणी या प्रणालीची अंमलबजावणी होत नसल्याच्या तक्रारी शासनाकडे आल्या. त्यामुळे विभागाने आता १८ ऑगस्ट २०२६ रोजी नव्याने पत्र काढून पूर्वीच्या निर्देशांची अंमलबजावणी करण्याबाबत पुनःश्च सूचना दिल्या आहेत.

सर्व जिल्हा परिषदांच्या CEO यांना सूचना

ग्रामविकास विभागाने हे पत्र राज्यातील सर्व जिल्हा परिषदांच्या मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्यांना पाठविले आहे. आपल्या स्तरावर ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांची GPS आणि बायोमेट्रिक प्रणालीद्वारे हजेरी घेण्याबाबत योग्य ती कार्यवाही करण्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

यामुळे संबंधित जिल्ह्यांमध्ये ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीची नोंद डिजिटल पद्धतीने करण्यासाठी प्रशासनाकडून पुढील कार्यवाही होण्याची शक्यता आहे.

हजेरी व्यवस्थेत पारदर्शकता आणण्याचा प्रयत्न

GPS आणि बायोमेट्रिक प्रणालीच्या माध्यमातून हजेरी घेतल्यामुळे संबंधित अधिकारी प्रत्यक्ष कार्यस्थळी उपस्थित आहेत की नाही, याची नोंद अधिक अचूकपणे ठेवण्यास प्रशासनाला मदत होऊ शकते. तसेच पारंपरिक हजेरी पद्धतीतील त्रुटी कमी करून उपस्थिती व्यवस्थेत पारदर्शकता आणि शिस्त निर्माण करण्याच्या दृष्टीने ही प्रणाली महत्त्वाची ठरू शकते.

ग्रामपंचायत ही ग्रामीण प्रशासनाची महत्त्वाची पातळी असल्याने ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांची नियमित उपस्थिती आणि उपलब्धता नागरिकांसाठीही महत्त्वाची आहे. शासनाच्या या निर्देशामुळे ग्रामपंचायत कार्यालयातील प्रशासकीय कामकाजावर अधिक प्रभावी देखरेख ठेवण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.

तक्रारींची शासनाने घेतली दखल

विशेष म्हणजे, शासनाच्या पत्रात GPS आणि बायोमेट्रिक हजेरी प्रणालीबाबत कार्यवाही होत नसल्याच्या तक्रारी प्राप्त होत असल्याचे स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे. त्यामुळे केवळ नवीन आदेश न काढता पूर्वीच्या आदेशांची अंमलबजावणी सुनिश्चित करण्यासाठी शासनाने पुन्हा निर्देश दिल्याचे दिसून येते.

आता सर्व जिल्हा परिषदांच्या मुख्य कार्यकारी अधिकाऱ्यांकडून त्यांच्या कार्यक्षेत्रातील ग्रामपंचायत अधिकाऱ्यांच्या GPS आणि बायोमेट्रिक हजेरीबाबत कोणती कार्यवाही केली जाते, याकडे ग्रामपंचायत कर्मचारी तसेच ग्रामीण नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.

शासन पत्राचा तपशील

विभाग: ग्रामविकास विभाग, महाराष्ट्र शासन

पत्र क्रमांक: संकीर्ण २०२६/प्र.क्र. ३३८/आस्था-७

दिनांक: १८ ऑगस्ट २०२६

विषय: ग्रामसेवकांची हजेरी GPS आणि बायोमेट्रिक प्रणालीच्या माध्यमातून घेण्याबाबत

संबंधित: सर्व जिल्हा परिषदांचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी

पूर्वीचा संदर्भ: विभागाचे पत्र दि. १० डिसेंबर २०२४

थोडक्यात: ग्रामपंचायत अधिकारी (पूर्वीचे ग्रामसेवक/ग्रामविकास अधिकारी) यांच्या हजेरीसाठी GPS आणि बायोमेट्रिक प्रणाली राबविण्याची प्रक्रिया प्रभावी करण्यासाठी ग्रामविकास विभागाने सर्व जिल्हा परिषदांना पुन्हा स्पष्ट निर्देश दिले आहेत.